P18 De Klok Westland
Deze veiling is gebouwd in 1929, in zakelijk expressionistische stijl, naar een ontwerp van de Haagse architect Dirk Oosthoek Pzn. Het gebouw had een kantoorgedeelte met een 20 meter hoge zadeldaktoren en gemetselde details op de noordgevel. Er was verder een veilinghal en een hal voor aan- en afvoer van producten, met aansluiting op het toenmalige WSM-spoor. Het was een doorvaartveiling. Een keurmeester bekeek de verse producten en de tuinders voeren de schuiten met fruit en groenten tussen de afmijnklok en de kopersbanken door. Een eerder veilinggebouw stond dichtbij aan de Nieuweweg. Uitbreiding was echter noodzakelijk. Er waren in 1911 al plannen voor deze exportveiling. Het bestuur van de Vereniging van Westlandse veilingen – later Bond Westland – vond hier eveneens onderdak. Tot 1970 deed het gebouw dienst als veiling.
Voordat het markante veilinggebouw op de kruising Monsterseweg – Nieuweweg werd opgeleverd ging het veilen van fruit en groente er nog simpel aan toe. De eerste afzetmarkten waren eenvoudig van opzet, de kwekers hadden contacten met commissionairs, zij namen de producten in consignatie en zorgden voor de verkoop in binnen- of buitenland, de prijs werd achteraf verrekend. Dat dit een ondoorzichtig systeem was bleek al snel, de commissionair had meer oog voor zijn eigen portemonnee dan voor die van de kweker. Nadat er problemen waren met de kwaliteit van naar Engeland geëxporteerde aardappelen zagen enkele vooraanstaande bestuurders en kwekers dat de werkwijze moest veranderen. Resultaat was dat in 1889 de Vereniging Westland werd opgericht als overkoepelend orgaan van de plaatselijke verenigingen. Het doel was om controle over de producten te houden, de invloed van de commissionairs aan banden te leggen en de producten niet meer in consignatie te geven maar ze te verkopen aan de handel tegen een prijs van vraag en aanbod. Dit resulteerde in de oprichting van plaatselijke verenigingen. De eerste veilingen vonden beurtelings plaats in de gelagkamers van dorpscafés. Voor Poeldijk waren dat achtereenvolgens het café van Klaas Nederpelt in de Voorstraat, van David Witkamp aan de Poeldijksevaart en het café van Frans van Bergenhenegouwen langs de Nieuweweg gelegen, schuin tegenover het latere veilinggebouw. Hier kwamen handelaars en kwekers bijeen om hun producten te kopen c.q. verkopen. Het ging er allemaal gemoedelijk aan toe, misschien zelfs wel een beetje rommelig. Doordat er meer producten aangeleverd werden werd ook de ruimte in het café te klein en ging men omzien naar een echt veilinggebouw met meer faciliteiten.
Op de hoek van de Gantel en de Nieuwe Vaart werd in 1901 een perceel land aangekocht. Er kwam een afmijntoestel (een veilklok) en een woning voor de fustmeester. Het belangrijkste voordeel van de locatie was dat het gebouw met een schuit te bereiken was éèn een aansluiting op het spoor had. Dit had als groot voordeel dat de producten zowel snel naar de Rotterdamse haven voor de export naar Engeland als naar Duitsland vervoerd konden worden. De ontwikkeling ging daarna in een sneltreinvaart. Was de omzet van Poeldijk in 1890 nog fl. 28.000 in 1928 was dit gegroeid naar fl. 4.168.414. Gelijk met de omzet werd ook de veiling aangepast, er werden havens gegraven en er kwamen pak- en fustloodsen bij.
In 1928 kon men uitzien naar een gloednieuw veilinggebouw om aan de vraag en de eisen van de tijd te voldoen. Het werd gebouwd op de hoek van de Monsterseweg met de Nieuweweg op óók alweer een unieke plek want nabij dit kruispunt was deze veiling nu ook met de, toen in opkomst zijnde auto uitstekend te bereiken. De Poeldijkse veiling had in die tijd de hoogste omzet in het Westland. Mede om die reden voerde de eerste provinciale weg (Rijswijk – Hoek van Holland, destijds Verkeersweg 13 genoemd, nu N464-N211) hierlangs. Het gebouw is een zakelijk expressionistisch, ontwerp van bekende Haagse architect Dirk Oosthoek Pzn. Het werd een blikvanger en met zijn ca. 20 meter hoge zadeldaktoren een baken voor de wijde omgeving. In de gevel zit een herinneringssteen, gelegd door Nelly Barendse, de 7-jarige dochter van veilingvoorzitter Jan Barendse.
Bij de oplevering was het een z.g. natte veiling d.w.z. dat de kwekers met hun schuiten langs de kooplieden voeren, er was plaats voor 100 kooplieden, zodat deze hun keuze en de prijs konden bepalen. Begin jaren 60 is deze doorvaart komen te vervallen en werden de producten op karren aan de kooplieden getoond. De buitenzijde wordt gedomineerd door de toren met, de – door de gemeente Monster geschonken – vier wijzerplaten van de klok, links van de entree bevonden zich de bestuurskamer en de kantoren en rechts van de entree met de ronde erker bevond zich de kantine. Aan de binnenzijde van de loods, van 52 bij 21 meter, was boven de terrazzovloer de schitterende ijzeren spantenconstructie zichtbaar. Op de lichtstraat van het zadeldak van de loods stond jarenlang de tekst “Fruit- en Groentenveiling Poeldijk”.
Fruit- en Groentenveiling Poeldijk, jaren ‘30
Rondom de loods is de houten overkapping waardoor men de producten droog in de loods kon afleveren nog enigszins zichtbaar. Ook onder deze overkapping was de ijzeren constructie goed zichtbaar. Door de fusie met een drietal andere veilingen in 1970 en de oprichting van veiling Westland Noord kwam de veilfunctie echter te vervallen.
De loodsen werden verkocht en de havens gedempt. Het hoofdgebouw met toren werd, nadat diverse eigenaren passeerden, in 1975 aangekocht door Technisch Bureau Van der Arend. Binnen heerste grote activiteit want het gebouw werd aangepast aan de eisen die de werkzaamheden van het bedrijf stelden. Aan de buitenkant zagen voorbijgangers door het jaar de sfeer van de betreffende maand op een groot bord op de torengevel weergegeven in afbeeldingen vergezeld van oude spreuken. Dat alles is geschiedenis. Van het gehele veilingterrein is op het hoofdgebouw na, weinig authentieks meer te herkennen, enkele loodsen daargelaten maar deze zijn in de loop der jaren verbouwd zodat er nauwelijks herkenning meer is. Nadat Van der Arend het pand had verlaten kwam uitzendbureau Axifo in het gebouw. Zij vertrokken na enkele jaren en al snel stond het gebouw in de verkoop.
Het bureau Antwood Advies, dat historisch erfgoed een functionele bestemming geeft, heeft zich in 2023 over het gebouw ontfermd en allereerst de klok in de toren gerestaureerd want passanten kijken toch even omhoog naar de klok. Tijdens de werkzaamheden zijn historische elementen in het gebouw hersteld. Met name de afmijnzaal, de ziel van de veiling, is in het gebouw teruggebracht en in een comfortabel ingericht auditorium getransformeerd met de bedoeling daar lezingen of presentaties te geven.
Achter de stijlvolle entreedeuren komt men echter eerst in de monumentale hal waar de bezoeker een rijk gedetailleerde streekvoorstelling in geëtst glas kan bekijken en waar men, in bruikleen van het Westlands Museum, een plaquette met beeltenis van Jan Barendse, een voorman van Bond Westland, vindt. Samen met anderen uit de wijde omgeving ijverde Jan Barendse voor het veilingwezen. Voorts wordt men via de trap met daarlangs karakteristieke gietijzeren ornamenten naar het auditorium geleid. Dit comfortabele auditorium, voor presentaties en lezingen, is gerealiseerd voor maximaal 100 personen. De sfeer van de afmijnzaal is hier op vernieuwende wijze hersteld.
Bron o.a. De Vereeniging Westland, door Edward van Bergen, 1929.
De veiling met rechtsvoor het standbeeld van Pastoor Franciscus Verburch.
Op zaterdag 12 september geeft Bart van Zijderveld van Antwood om 10.30 en 13.30 uur een presentatie in het auditorium van De Klok Westland over de geschiedenis van het gebouw.
Wilt u bij een van de presentaties aanwezig zijn, dan kunt u zich aanmelden via omd@bijbarth.nl.
Per presentatie is er plaats voor 70 personen.
De presentaties zijn helaas niet toegankelijk voor rolstoelgebruikers en mensen met een rollator.
Zaterdag 2 presentaties op inschrijving
